[الان که بازار «پول بال» توی رسانههای فارسی زبان داغه، بد نیست به بازار مالی لیگ انگلیس بپردازم. در واقع توی یکی از پستهای قبلی که ترجمهای از یه متن مجله اکونومیست بود هم توی اسکیل بزرگتر بهش پرداخته بودم. ارشیا بهم گفت پست بعدی در مورد توزیع درآمد حق پخش بین باشگاهها باشه که از سالار یه پست جالب دریافت کردم.]
- جالبی این قسمت این میتونه باشه که مصاحبه ابوطالب با فتاحالله زاده رو چند ساعت پیش دیدم و میشه بعد از یه پاراگرافهایی نظرهای فتحاللهزاده رو هم بنویسم!
لیگ برتر انگلیس مدتهاست که از یک رقابت ورزشی صرف خارج شده و به یک ماشین اقتصادی عظیم و دقیق تبدیل گشته است. تحلیل دادههای مالی فصل ۲۰۲۳/۲۴ نشان میدهد که این لیگ نه تنها در جذب سرمایه، بلکه در «مدل تخصیص منابع» نیز الگویی منحصربهفرد را دنبال میکند. در این نوشتار، با تکیه بر مستندات مالی استخراج شده، به بررسی لایههای مختلف توزیع درآمد در این لیگ میپردازیم.
۱. توزیع کل و جریانهای درآمدی
در فصل ۲۰۲۳/۲۴، مجموع توزیع حق پخش به رقم خیرهکننده ۲.۸۴۸ میلیارد پوند رسید که نسبت به فصل گذشته رشد ۲.۴ درصدی را نشان میدهد. این ثروت عظیم از سه منبع اصلی تامین شده است:
– حقوق پخش داخلی (UK Rights): ۱.۳۳۳ میلیارد پوند.
– حقوق پخش بینالمللی (International Rights): ۱.۳۵۱ میلیارد پوند (که برای اولین بار از حقوق داخلی پیشی گرفته است).
– درآمدهای تجاری مرکزی (Central Commercial): ۱۶۴ میلیون پوند.
نکته حائز اهمیت در مهندسی مالی این توزیع، تفاوت در فرمولهای تخصیص است. در حالی که درآمدهای تجاری ۱۰۰٪ به صورت مساوی تقسیم میشوند، حقوق داخلی و بینالمللی ترکیبی از سهم مساوی، پاداش شایستگی (رتبه) و حق پخش زنده هستند.
# فتحاللهزاده میگفت خواسته حق پخش بگیره، حتی این موضوع بالا گرفته و رفته بودن تشخیص مصلحت نظام و با خود هاشمی رفسنجانی صحبت کرده بودن. حتی رسانهی آلمانی هم اسپانسر میشده ولی صدا و سیما که انحصار داره از این کارش استقبال نکرده بود. #
۲. مدل ریاضی توزیع: عدالت در مقابل رقابت
ساختار پرداختهای مرکزی (Central Payments) از یک فرمول سهگانه تبعیت میکند که در نمودارهای دایرهای به وضوح قابل مشاهده است:
سهم مساوی (Equal Share) – ۶۷٪: این بخش بزرگترین سهم را دارد تا اطمینان حاصل شود که حتی تیمهای پایین جدول نیز از ثبات مالی برخوردارند. هر باشگاه مبلغ ثابت ۹۵.۱ میلیون پوند را به عنوان کف درآمدی دریافت میکند.
پاداش شایستگی (Merit Payments) – ۲۱٪: این بخش مستقیماً با رتبه نهایی در جدول تناسب دارد. به ازای هر پله صعود در جدول، باشگاهها مبلغی معادل ۲.۸ میلیون پوند پاداش میگیرند. در نتیجه، منچسترسیتی (قهرمان) ۵۶.۴ میلیون پوند و شفیلد یونایتد (تیم آخر) تنها ۲.۸ میلیون پوند از این محل دریافت کردهاند.
حق پخش زنده (Facility Fees) – ۱۲٪: این متغیر تابعی از تعداد بازیهای پخش شده هر تیم است. هر بازی پخش زنده ارزشی معادل ۰.۹ میلیون پوند دارد.
#یه جایی میگفت فوتبال الان هم صنعته، هم عشقه. حتی یه گاو شیر ده هست که از همه چیش میشه استفاده کرد و پولی که میشه درآورد دور ریز نداره. حیف که حتی شوالیه فوتبال ایران هم سر یه چیزایی دستش بستهست و میگه فرهنگسازی نشده یا هر چیزی.#
۳. تحلیل شکاف مالی و تعادل رقابتی
بررسی روند تاریخی (نمودار Trend) نشاندهنده یک واقعیت آماری مهم است. در فصل ۲۰۱۰/۱۱، نسبت درآمد ثروتمندترین تیم به فقیرترین تیم (Max-to-Min Ratio) معادل ۱.۳۸ بود. این نسبت در فصل ۲۰۲۳/۲۴ به ۱.۶۰ افزایش یافته است.
در حالی که شکاف مطلق بین تیم اول (منچسترسیتی با ۱۷۵.۹ میلیون پوند) و تیم آخر (شفیلد یونایتد با ۱۰۹.۷ میلیون پوند) به حدود ۶۷ میلیون پوند رسیده است، اما لیگ برتر همچنان در مقایسه با سایر لیگهای اروپایی (مانند لالیگا با درآمد کل ۲.۰۳ میلیارد یورو در مقابل ۳.۸۵ میلیارد یورویی لیگ برتر)، متوازنترین توزیع درآمدی را داراست. این تعادل، سوخت اصلی موتور رقابتپذیری لیگ برتر است.
۴. فراتر از باشگاهها: حمایت از اکوسیستم فوتبال
توزیع درآمدهای لیگ برتر تنها محدود به ۲۰ باشگاه حاضر نیست. حدود ۱۰٪ از کل درآمدها صرف هزینههای عملیاتی و پروژههای توسعهای میشود:
پرداختهای چتری (Parachute Payments): سالانه بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلیون پوند صرف حمایت از تیمهای سقوط کرده میشود تا از فروپاشی مالی آنها جلوگیری شود.
توسعه فوتبال پایه: لیگ برتر از ۶۷,۰۰۰ تیم پایه و بیش از ۱,۰۸۳ باشگاه در سطوح مختلف حمایت مالی میکند تا پایداری اکوسیستم فوتبال در انگلیس حفظ شود.
۵. چشمانداز آتی: قراردادهای جدید در راهند
فصل ۲۰۲۳/۲۴ سال دوم از یک چرخه سهساله است، بنابراین ثبات در پرداختیها انتظار میرفت. اما از فصل ۲۰۲۵/۲۶، وارد فاز جدیدی خواهیم شد:
– قرارداد داخلی جدید: به ارزش ۶.۷ میلیارد پوند برای یک دوره ۴ ساله (رشد ۲.۶ درصدی).
– رشد بینالمللی: انتظار میرود با توجه به افزایش محبوبیت لیگ در بازارهای جهانی، حقوق پخش بینالمللی در چرخه بعدی جهش معناداری داشته باشد.
جمعبندی تحلیلی
لیگ برتر انگلیس با ترکیب موفق «ثبات از طریق سهم مساوی» و «انگیزه از طریق پاداش عملکرد»، مدلی را طراحی کرده است که در آن ثروت عظیم منجر به انحصار مطلق نمیشود. اگرچه نسبت نابرابری از ۱.۳۸ به ۱.۶۰ رسیده، اما همچنان قدرت مالی تیمهای پایینجدولی این لیگ از بسیاری از قهرمانان لیگهای معتبر دیگر بیشتر است. برای یک مهندس صنایع، این مدل نمادی از بهینهسازی تخصیص منابع در یک سیستم رقابتی پویاست.
